Barbara Piwek-Jewtuch

Sploty rodzinne

Jak budować dobre i wspierające kontakty z bliskimi

Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji.

Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli.

Autor oraz wydawca dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autor oraz wydawca nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce.

Redaktor prowadzący: Barbara Gancarz-Wójcicka

Skład: w stylu Magdalena Alszer

Projekt okładki: Maria Antonina Mazurek

HELION S.A.

ul. Kościuszki 1c, 44-100 GLIWICE

tel. 32 230 98 63

e-mail: sensus@sensus.pl

WWW: sensus.pl (księgarnia internetowa, katalog książek)

Drogi Czytelniku!

Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres

sensus.pl/user/opinie/rodprz_ebook

Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję.

ISBN: 978-83-289-3210-4

Copyright © Barbara Piwek-Jewtuch 2025

- Kup w wersji papierowej

- Poleć książkę na Facebook.com

- Oceń książkę

- Księgarnia internetowa

- Lubię to! » Nasza społeczność

Dla wszystkich osób, które zdecydowały się kiedyś podzielić ze mną swoją historią i dla Pani Renaty D., mojej nauczycielki polskiego, która we mnie wierzyła.

1. Wprowadzenie

Czy komunikacja z rodziną jest kluczowa?

Rodzina uznawana jest za jedną z podstawowych komórek społecznych, w której pewna grupa osób łączy się ze sobą poprzez narodziny lub zawarcie związku. Nie macie wrażenia, że to bardzo ciekawe zjawisko? Przez to, że brat zakochał się w koleżance z klasy, jej ojciec zjada Wam teraz sprzed nosa ostatni kawałek ciasta podczas świąt. Z powodu mniej lub bardziej świadomych decyzji dwojga ludzi przyszliśmy na świat w tej konkretnej właśnie rodzinie i swoje pierwsze lata życia (a zwykle i kolejne) spędzamy w najbliższym otoczeniu osób, których sami nie wybieraliśmy. Z jednymi będziemy się kochać, z innymi nienawidzić, a z jeszcze innymi nasza relacja będzie zmieniać się na przestrzeni lat (także lat terapii). Dzięki komunikacji jesteśmy w stanie zarówno przekazywać różnorodne treści, jak i je przyjmować. Kiedy przekaz ten jest utrudniony — może się to dziać na przykład z powodu wycofywania się z rozmów, monologowania czy stosowania bierno-agresywnych wypowiedzi — odbija się to nie tylko na jakości relacji, lecz także na naszym samopoczuciu, poczuciu sprawczości czy samoocenie. Badania wskazują, że rodziny praktykujące efektywną komunikację lepiej radzą sobie z wyzwaniami, wykazują większą odporność na stres i mają wyższy poziom zadowolenia z życia. Z kolei z perspektywy teorii przywiązania[1] rodzina (a zwłaszcza opiekun) dostarcza nam poczucia bezpieczeństwa, które jest fundamentem zdrowia psychicznego i rozwoju. Zagrożenia związane z komunikacją w rodzinie wynikają przede wszystkim z braku otwartości, niewłaściwych wzorców rozmowy oraz problemów w wyrażaniu i rozumieniu emocji. Nieefektywna komunikacja — unikanie trudnych tematów, stosowanie krytyki zamiast konstruktywnego dialogu czy tłumienie emocji — może prowadzić do narastania konfliktów i oddalania się członków rodziny. Długotrwały brak porozumienia może zwiększać poziom stresu, obniżać zaufanie i poczucie wsparcia, a także skutkować problemami emocjonalnymi, na przykład poczuciem odrzucenia czy osamotnienia. Badania wskazują, że w rodzinach o słabej komunikacji częściej występują konflikty międzypokoleniowe oraz trudności w radzeniu sobie z kryzysami, co może skutkować dysfunkcją całego systemu rodzinnego[2].

Wyzwanie w relacjach rodzinnych

Chociaż dorastamy pod tym samym dachem, to wpływ naszych indywidualnych cech, otoczenia oraz własnych przeżyć sprawia, że możemy wyrosnąć na osoby o odmiennych poglądach czy postawach. Utrzymanie relacji mimo różnic może stanowić wyzwanie. Mimo że kochamy się i oddalibyśmy za siebie życie, to gotuje się w nas na samą myśl o ponownym wysłuchiwaniu tyrady na jakiś temat. W ramach opisu relacji rodzinnych mówimy o często występującym dualizmie polegającym na odczuwaniu na przykład miłości i niechęci jednocześnie. Taki wewnętrzny chaos może wywoływać w nas jeszcze więcej sprzecznych emocji. Zastanawiamy się, czy możemy tak się czuć, czy wszystko z nami w porządku, czy może powinniśmy na siłę przewalczyć pojawiające się w nas rozterki. Dodatkowo zachodzące zmiany społeczne, zmiany trybu życia, rozwój technologiczny oraz dostęp do olbrzymiej liczby informacji sprawiają, że towarzyszące nam wyzwania w każdym pokoleniu mogą dotyczyć czegoś zupełnie innego. Spójne wspólne narracje — przez co rozumiemy rodzinną historię i sposób jej postrzegania — sprzyjają dobrostanowi jej członków. Oznacza to, że im więcej wartości dzielimy, tym lepiej czujemy się w swoim otoczeniu i tym lepsza będzie nasza kondycja psychiczna.

Zdolność rodziny do poradzenia sobie z pojawiającymi się na drodze wyzwaniami nazywamy rezyliencją (w tym miejscu chciałabym okazać dużo wdzięczności panu profesorowi G., który podczas studiów bardzo dokładnie omawiał z nami ten mechanizm). Wiele badań dowodzi, że związki, czy całe systemy rodzinne, po poradzeniu sobie z kryzysem wychodzą z niego silniejsze, a ich więzi się umacniają. Na rezyliencję rodziny składają się czynniki wspólne oraz indywidualne. Badaczka Froma Walsh[3] stworzyła model, który pozwala nam to dokładniej zrozumieć. Wytyczyła w nim pięć głównych procesów odpowiadających za zdolność rodziny do radzenia sobie z kryzysem:

System znaczeń i przekonań:

- nadawanie znaczenia wyzwaniom,

- pozytywne nastawienie,

- transcendencja i duchowość.

System procesów organizacyjnych:

- elastyczność,

- relacyjność i połączenie,

- mobilizowanie zasobów społecznych oraz ekonomicznych.

System procesów komunikacyjnych oraz rozwiązywania problemów:

1. przejrzystość i otwartość,

2. otwarte dzielenie się emocjami,

3. współpraca w rozwiązywaniu trudności.

Jeżeli wobec wyzwania postanowimy wystąpić jako zespół, któremu zależy na wspólnym osiągnięciu zadowalającego nas wszystkich wyniku, będziemy mieć większe szanse powodzenia. Warto pamiętać o tych elementach, dzięki którym nasze rodzinne relacje mogą kwitnąć nawet w zderzeniu z niekiedy brutalnymi wyzwaniami rzeczywistości. Nie zawsze będzie to jednak czymś oczywistym czy też prostym do wypracowania. Niektórych systemów rodzinnych, mimo naszych najszczerszych chęci, nie będziemy w stanie przetransformować tak, żeby w tych relacjach odnaleźć siłę.

Ćwiczenie: (mini)genogram

Przykładowy genogram z legendą

Źródło: opracowanie własne

Weź kartkę i narysuj na niej drzewo genealogiczne swojej najbliższej rodziny (na przykład do pradziadków). Zaznacz wybranymi przez siebie symbolami osoby zmarłe, rozwiedzione, chorujące fizycznie, chorujące psychicznie, uzależnione, bez kontaktu, w silnej więzi, osoby wyjątkowo dla Ciebie ważne, osoby bezrobotne, osoby z wykształceniem średnim i wzwyż. Możesz dowolnie poszerzyć listę kategorii. Następnie przyjrzyj się swojej pracy. Jaką opowieść rodzinną masz przed sobą?

1 J. Bowlby, Przywiązanie, Warszawa 2020.

2 A. F. Koerner, M. A. Fitzpatrick, Toward a Theory Of Family Communication, „Communication Theory” 2002, 12(1), s. 70 – 91.

3 F. Walsh, Applying a Family Resilience Framework in Training, Practice, and Research: Mastering the Art of the Possible, „Family Process” 2016, 55(4), s. 616 – 632.